#IWD2026: Sara Lilu: Een nieuwe stem in de Europese jazz

Sara Lilu: Zang, intuïtie en de toekomst van de Europese jazz

Op een historisch moment waarop jazz de grenzen van zijn eigen semantiek overschrijdt, komt Sara Lilu naar voren als een stem die geen gesloten antwoorden zoekt, maar open vragen stelt. Als zangeres, componiste, arrangeur en vocale ontdekkingsreiziger bevindt haar werk zich op een vruchtbaar terrein waar intuïtie en kennis samengaan en waar liedjes zich openstellen voor improvisatie als een vorm van levend denken.

Haar debuutalbum, “do we belong in confusion?”, wordt niet gepresenteerd als een verklaring van zekerheden, maar als een gevoelige kaart van een levensproces: een verzameling geluiden, twijfels en ontdekkingen die zijn ontstaan tussen de late adolescentie en de vroege volwassenheid. Daarin wordt de studio een instrument, de stem een laboratorium en humor een filosofisch hulpmiddel om onzekerheid te omarmen.

Ver van labels gaat haar muziek een dialoog aan met de erfenis van jazz, hedendaagse muziek en de hybride esthetiek van het heden, waarbij ze zich zowel voedt met traditie als met een aandachtig luisteren naar de wereld van vandaag. Voor Sara Lilu betekent componeren, observeren hoe een idee vanzelf vorm krijgt; improviseren, een manier om het luisteren te verfijnen; en creëren, een collectieve daad die wordt gevoed door vertrouwen en uitwisseling.

In dit interview reflecteert de artieste over verwarring als een ruimte van vrijheid, intuïtie als een vorm van kennis en de dringende noodzaak om het menselijke te beschermen in een tijd die door technologie wordt versneld. Haar stem eist niet de schijnwerpers op, maar biedt zichzelf aan als een ontmoetingsplaats. Misschien ligt daar wel haar kracht.

Je hebt net “do we belong in confusion?” uitgebracht, je eerste soloalbum. Wat betekent deze plaat in je persoonlijke en artistieke reis?

Sara Lilu: Het is eigenlijk een afspiegeling van de geluiden die ik in me had tijdens een bepaalde periode, meer bepaald tijdens mijn late tienerjaren en vroege twintiger jaren. Ik heb een compilatie gemaakt van de nummers die ik het leukst vond uit mijn originele repertoire, ze gearrangeerd, ze een naam gegeven en ze in dit album gestopt. Ik denk dat experimenteren met geluid een van mijn belangrijkste drijfveren in het leven is, dus ik heb de studio als instrument gebruikt en heb tijdens dat proces veel geleerd. Dit album heeft me ook een idee gegeven van de hoeveelheid werk er echt achter een muziekproductie schuilgaat, en het heeft me geholpen een idee te vormen van wat voor soort artiest ik wil zijn.

De titel stelt een open, bijna existentiële vraag. Waar komt die vandaan en waarom voelde je de behoefte om die muzikaal uit te drukken?

Sara Lilu: Mijn hele leven heb ik behoefte gehad aan antwoorden. Niet alleen rationele antwoorden op de wereld om me heen, maar ook meer spirituele. Ik heb deze titel ontleend aan een van de nummers op het album. Dit nummer is geïnspireerd door “Human Behaviour” van Björk.

Ik denk dat mijn manier van leven veel te maken heeft met humor, wat me helpt om niet te veel in mijn eigen gedachten te blijven hangen. Ook al weet ik dat het een lange titel is en dat hij misschien pretentieus overkomt, voor mij is het een soort grapje. Iedereen wil zekerheid, antwoorden (ik ook), maar ik heb gemerkt dat het ook bevrijdend kan zijn om verwarring te accepteren en om jezelf te relativeren.

Het repertoire bestaat bijna volledig uit eigen werk. Hoe begint je compositieproces meestal: begint het met de stem, de tekst, de harmonie of een algemeen concept?

Sara Lilu: Dat hangt ervan af. Sommige nummers komen in één keer, harmonie, melodie en tekst als een grote waterval uit mijn lichaam gestroomd. Maar dat is niet altijd het geval. Over het algemeen begin ik met improviseren, hetzij met mijn stem, hetzij met een instrument (meestal piano of gitaar), en plotseling raak ik verstrikt in een idee. Het innerlijke gevoel is dat een nummer een eigen leven leidt en dat ik alleen maar toekijk en het help in zijn groeiproces.

Soms duurt dit proces maanden. Misschien zijn er verschillende wegen en weet ik niet zeker welke richting ik uit moet. Maar uiteindelijk komt er een idee en neemt dat de overhand. Ik denk dat een deel ervan uit het onderbewuste komt; soms weet ik niet waar de tekst vandaan komt, totdat ik op een dag denk: “Ah, ik was deze of gene emotie of gedachte aan het verwerken”. 

Andere keren heb ik iemand in gedachten als ik schrijf. Ik schrijf ook graag teksten bij bestaande nummers, zoals ik deed met McCoy Tyner's “Search for Peace” (in het Spaans “Volverte a Ver”) of Sam Rivers' “Beatrice” op mijn vorig duo album met gitarist Alesander Peña (“My Blue Heaven”, 2024). Ik vind het leuk om bestaande melodieën die ik mooi vind te nemen en te proberen de woorden te vinden die erin zitten, als een soort puzzel.

Jazz, geïmproviseerde muziek, songs en hedendaagse texturen komen allemaal voor op het album. Probeer je labels te doorbreken, of werk je gewoon buiten die labels om?

Sara Lilu: De waarheid is dat ik niet erg mijn best heb gedaan om deze muziek een label te geven. Door het proces van arrangeren en mixen, wat voor mij een rationelere taak is dan componeren, ben ik me meer bewust geworden van mijn referenties. Terwijl ik op zoek was naar de exacte geluiden die ik in mijn hoofd hoorde, begon ik nummers te vinden die die geluiden al bevatten. Niet zozeer voor de compositie zelf, maar meer voor de aankleding (instrumentatie, mix/effecten). Zo ontdekte ik bijvoorbeeld dat enkele van mijn belangrijkste referenties voor geluid Screaming Headless Torsos, Erykah Badu of Beck zijn. Ik hou van hoe sommige van hun albums klinken. Mijn antwoord op je vraag zou dus zijn dat ik gewoon buiten die referenties om werk.

Welke rol spelen arrangementen en collectief schrijven in je muziek? Hoe verloopt de dialoog met de muzikanten die bij het album betrokken zijn?

Sara Lilu: Ik heb enorm veel bewondering voor de muzikanten met wie ik aan dit album heb gewerkt. Als ik een nieuw nummer uitprobeer met een van mijn bands, laat ik meestal veel ruimte voor individuele interpretatie van hun partijen. Zij kennen hun instrumenten tenslotte beter dan ik. Als het om het nummer zelf gaat (harmonie, melodie, structuur), heb ik meestal vrij duidelijke ideeën, maar voor het kiezen van specifieke geluiden of manieren om een baslijn, akkoorden of drumpatronen te spelen, vertrouw ik op mijn muzikanten. De muziek wordt gevoed door ieders creativiteit, dus ik leer altijd iets nieuws en dat geeft me een heel voldaan gevoel. Het maakt ook deel uit van mijn liefde voor jazz en geïmproviseerde muziek, waar samenspel fundamenteel is.

Je bent niet alleen zangeres, maar ook arrangeur, componiste en vocaliste. Hoe zie je de stem binnen je creatieve universum?

Sara Lilu: De stem is mijn belangrijkste expressiemiddel. Ik ben verliefd op dit instrument, omdat het me steeds weer verbaast en bevrijdt. Zelfs op die momenten in het leer- en creatieve proces waarop ik me ongemakkelijk voel bij mijn eigen geluid, voel ik me nog steeds gelukkig dat ik ervoor gekozen heb om dit als mijn belangrijkste exploratiegebied te kiezen.

In een context die sterk wordt bepaald door techniek en academische opleiding, welke plaats neemt intuïtie in binnen je creatieve proces?

Sara Lilu: David Lynch heeft ooit gezegd dat intuïtie een denkend gevoel is, en dat resoneert volledig met mij. Het lijkt mij dat intuïtie en nieuwsgierigheid hand in hand gaan in het creatieve proces. In mijn geval heb ik gemerkt dat het benoemen van de dingen die ik van nature doe, mij een bepaalde kracht geeft om te begrijpen waar ik eerder ben geweest; net zoals het leren van de theorie mij de kracht geeft om mijn luistergebied te verbreden en nieuwe mogelijkheden te ontdekken die zich aan mij kunnen voordoen. Dus voor mij is intuïtie het belangrijkst, maar ook het begrijpen en gebruiken van theoretische kennis.

Je hebt in verschillende Europese contexten gestudeerd en gewerkt en onderhoudt een actieve dialoog met scenes zoals die in Portugal. Wat kenmerkt volgens jou de nieuwe generatie Europese jazz van vandaag, en hoe sluit jouw muziek daarop aan?

Sara Lilu: Dat is een complexe vraag, omdat ik denk dat er niet langer één Europese jazzscene bestaat. Er zijn veel verschillende scenes die tegelijkertijd op het continent plaatsvinden, en ze zijn allemaal erg rijk. In steden als Barcelona of Lissabon vind je bijvoorbeeld enkele van de beste bebopmuzikanten die ik ooit heb gehoord, maar ook een zeer diverse en prachtige vrije improvisatiescene.

Ik zou meer moeten reizen om echt te begrijpen wat er in andere landen gebeurt, maar van wat ik heb gehoord, neigt Noord-Europa meer naar hedendaagse klassieke muziek vermengd met jazzklanken, terwijl er in landen als Duitsland en België meer belangstelling lijkt te zijn voor elektronica en hybride formats. Ik denk ook dat het woord ‘jazz’ een veel bredere betekenis heeft gekregen en ik weet niet meer precies wat het betekent.

Er is ook de term ‘BLAM’ (Black American Music), die mij een breder perspectief biedt op de wortels van deze muziek. In die zin denk ik dat mijn muziek aansluit bij mijn generatie, zowel door respect voor wat in de afgelopen decennia is gecreëerd als door de noodzaak om onbevreesd je eigen individuele invloeden te combineren.

In maart 2025 ontving je de prijs voor beste solist bij de European Young Artists' Jazz Award Burghausen. Wat betekende deze erkenning voor je in deze fase van je carrière?

Sara Lilu: Als zangeres en door deze erkenning te ontvangen, ben ik beter gaan begrijpen hoe mensen mij zien en horen. Ik hou van zingen, maar ik ben ook een improvisator en ik ben blij dat dit door het publiek wordt gewaardeerd.

Naast je solocarrière ben je betrokken bij projecten van zeer verschillende genres en klankgevoeligheden, zoals Veus Lliures, je duo met Alesander Peña, en het trio Kimera. Aan welke creatieve behoefte voldoet elk van deze projecten?

Sara Lilu: Veus Lliures is een project onder leiding van Celeste Alías. De groep bestaat uit 13 vrouwen en we onderzoeken al vijf jaar de menselijke stem in relatie tot pure klank, collectieve vrije improvisatie en dirigeren met gebaren. Door muziek te kunnen delen met deze geweldige mensen heb ik veel geleerd over de stem en is mijn gehoor ook verbreed, want luisteren is het belangrijkste in een improvisatiesituatie (vooral met zoveel mensen). 

Alesander Peña en ik hebben dit duo in 2019 opgericht, net voor de pandemie. Als je jarenlang zo consistent met iemand speelt, krijg je veel zelfvertrouwen, omdat je elkaars geluid zo goed leert kennen dat muziek een gesprek met je beste vriend wordt. Sanders spel past perfect bij mijn zang, omdat we elkaars ideeën volgen op een manier die je maar zelden tegenkomt.

Het is bijna een jaar geleden dat ik ben begonnen met spelen met Dani Artetxe (gitarist) en Dani Pimen (drummer). Ons trio is in feite een mix van progressieve rock, postpunk, vrije improvisatie en (soms) jazz. We zijn nu bezig met het afronden van een aantal originele nummers, en ik ben erg enthousiast omdat ik met hen mijn vreemdste, grappigste en meest extravagante zelf kan zijn.

Hoe zie je de evolutie van je muziek en projecten in de komende jaren?

Sara Lilu: Eerlijk gezegd heb ik geen idee. Ik weet alleen dat het nu goed met me gaat, omdat ik momenteel werk aan muziek waar ik enthousiast over ben en speel met mensen die ik enorm bewonder. Ik vertrouw erop dat het leven me zoveel muziek, ervaringen en vreugde zal brengen als ik opensta om te ontvangen.

Wat denk je dat we als kunstenaars moeten beschermen in een context die wordt gedomineerd door snelheid, digitale platforms en kunstmatige intelligentie?

Sara Lilu: Ik denk dat ik nog steeds probeer te begrijpen welke richting de zaken in dit opzicht opgaan. Het zou voor mij logisch zijn om de AI het werk te laten doen dat niemand wil doen, en niet om mensen te beroven van wat het doel en de drijfveer in het leven is. Ik vind technologische vooruitgang fantastisch, maar ik ben bang dat de mensen die beslissen hoe die technologie wordt gebruikt, niet altijd in overeenstemming zijn met menselijke en artistieke waarden en rechten. Het maakt me verdrietig om te zien welke richting onze wereld de komende jaren mogelijk inslaat, dus het enige wat ik als artiest kan bedenken is om meer samen te komen en de onafhankelijke artistieke gemeenschappen die al bestaan te blijven voeden. Mensen zullen altijd hongerig blijven naar het echte werk, en dat wordt alleen door andere mensen gecreëerd.

Wat zou je willen dat iemand die voor het eerst naar “do we belong in confusion?” luistert, voelt of meeneemt uit die ervaring?

Sara Lilu: Gewoon een meisje dat wat geluiden maakt en haar passie voor geluid deelt met een paar stoere muzikanten.

Als je dit moment in je leven in één woord zou moeten omschrijven, wat zou dat dan zijn?

Sara Lilu: Pre-bloei.

Interview © Pedro Andrade, In & Out Jazz (vrije vertaling: Jos Demol)  -  foto’s © Alesander Peña



Dit artikel wordt gelijktijdig gepubliceerd in de volgende Europese tijdschriften, ter gelegenheid van “Milestones”, een initiatief om jonge jazzmuzikantes in de schijnwerpers te zetten: Citizen Jazz (Frankrijk), JazzMania (België), Jazz'halo (België), Jazz-Fun.de (Duitsland), Donos Kulturalny (Polen), In&Out Jazz (Spanje), UK Jazz News (Verenigd Koninkrijk) en Meloport (Oekraïne).