Barbara Wiernik : het gefluister van Barbara...

© Didier Wagner

Met “Between Whispers” brengt Barbara Wiernik een nieuw album vol nuances uit. Als voortzetting van haar onderzoek naar Europese jazzstemmen verkent het album de ruimte tussen stemmen en erfgoed, met bijzondere aandacht voor luisteren en delen.

Een gesprek…


Vier jaar geleden kwam “Ellipse” uit. Nu is er “Between Whispers”, waarin we een nieuwe koers voelen. Is dat het gevolg van het doctoraat dat je sinds enkele jaren volgt?

Barbara Wiernik : “Ellipse” was eigenlijk al een eerste resultaat van mijn doctoraatsonderzoek. Het sloot al helemaal aan bij mijn proefschrift, in die zin dat ik met dit project probeerde te komen tot een meer gemengde instrumentatie die in de jazz doorgaans weinig wordt gebruikt. Ik week af van wat ik gewend was, namelijk spelen met een piano, een ritmesectie, een gitaar... “Ellipse” was echt een zoektocht naar een geluid, om te ontdekken hoe ik met mijn stem kon spelen op een voor mij ongebruikelijke instrumentatie en met specifieke arrangementen, aangezien ik omringd was door een vibrafoon, een marimba, een klarinet en een cello.

Is de aanpak van “Between Whisper” anders?

Barbara Wiernik : Het is een heel ander avontuur, want deze keer gaat het om ontmoetingen. Mijn doctoraat is echt gericht op de stem en de identiteit van de huidige jazzzangers in Europa. Ik stel mezelf vragen over hun afkomst, hun invloeden en hun eigenheid. Ik probeer de huidige situatie te definiëren van de stem in Europa. Wat is de erfenis van de jazztraditie? Wat zijn de invloeden van deze muziek en de lokale folklore op elke zanger.es, afhankelijk van het land waar ze zijn opgegroeid? Ik heb inderdaad heel veel zangers en zangeressen ontmoet en heb mezelf een tijdje als journaliste voorgedaan. Ik heb veel artiesten geïnterviewd en hen veel te veel vragen gesteld (lacht).

Zijn het deze ontmoetingen die je ertoe hebben gebracht om je in “Between Whispers” te concentreren op stemmen?

Barbara Wiernik : Inderdaad, want het moest verder gaan dan alleen een menselijke en intellectuele ontmoeting, het moest echt een muzikale ontmoeting worden. In het begin heb ik me gevoed met en me ondergedompeld in de muziek van elk van hen om hun wereld te leren kennen. En ik vroeg me af hoe ik dat allemaal samen kon brengen. Hoe ik nog verder kon gaan in mijn onderzoek en hen kon ontmoeten om te ontdekken wie ze muzikaal zijn. Ik heb me ingeleefd in de ontmoeting, in de dialoog, in hun composities, in hun teksten, in hun interpretaties, in hun klankkleuren, in hun improvisaties...

Diederik Wissels, Barbara Wiernik & David Linx © DR BW

Hoe heb je bepaald en gekozen met wie je zou gaan zingen?

Barbara Wiernik : David Linx was een logische keuze. David was mijn leraar en een belangrijke mentor in mijn carrière, en zijn taalgebruik is ongelooflijk organisch. Ik ben met jazz, en muziek in het algemeen, begonnen dankzij hem. Hij volgt me al mijn hele leven en ik bewonder wat hij doet. Veronika Harcsa, Elina Duni en Sofia Ribeiro zijn de andere namen die spontaan in me opkwamen. Ik heb het hen gevraagd en ze hebben meteen toegezegd.

Ik dacht aan Elina Duni vanwege haar intensiteit, haar manier van tekstbeleving en haar emotionele kracht die rechtstreeks naar het hart gaat. Aan Sofia Ribeiro vanwege haar zeer persoonlijke universum, haar vrijheid van klankkleur en die mix van vreugde, lichtheid en fado in haar zang. Veronika Harcsa vanwege haar ritmische precisie, haar muzikale helderheid en haar vermogen om emotie tot leven te brengen zonder te overdrijven. Ik heb hen gevraagd in hoeverre ze zich wilden inzetten voor het schrijven. Sommigen wilden gewoon meedoen aan het project met de voorgestelde composities. Anderen wilden alles zelf schrijven.

Hoe heb je dit gerealiseerd, hoe ben je te werk gegaan?

Barbara Wiernik : Eerst hebben we natuurlijk samen gepraat. Ik heb voor elke sessie en rond elke gast verschillende groepen bedacht en samengesteld. Die met David kwam heel natuurlijk tot stand. Dat was met Diederik Wissels, een buitengewone componist en muzikant die me ook al mijn hele leven volgt. Beiden stelden me een compositie voor. Natuurlijk was het met elke artiest anders. Als we naar het hele repertoire kijken, zijn we met acht componisten en componistes voor het album, en vier tekstschrijvers. Ik vraag me nog steeds af hoe ik dit project, dat zoveel mensen en werelden samenbrengt, tot stand heb kunnen brengen.

Wat toch verrassend is aan dit album, is de homogene klank vol nuances. De muzikanten komen van overal, hebben verschillende stijlen en er zijn verschillende instrumenten te horen. Toch is dit alles op verschillende momenten en op verschillende plaatsen opgenomen...

Barbara Wiernik : Dat is in de eerste plaats te danken aan het talent van geluidstechnicus Vincent De Bast, die bij elke sessie aanwezig was. En het klopt dat het geluid een homogene klank heeft gekregen. Daarnaast was Alain Pierre bij elke opname aanwezig, zelfs als hij niet als muzikant meespeelde. Hij was er als ‘extern oor’, een beetje zoals een producer. Hij gaf ons advies en begeleidde ons.

© Cassandre Sturbois

Heeft hij het grootste deel van de arrangementen gemaakt?

Barbara Wiernik : Neen, hij heeft de arrangementen gemaakt voor de nummers die hij zelf heeft geschreven. In tegenstelling tot “Ellipse”, waar hij alles zelf arrangeerde, had hier elke componist, waaronder ikzelf, een voorstel voor zijn eigen nummer.

Elina Duni stelde je een liedje in het Frans voor...

Barbara Wiernik : Ja, ze zingt in alle talen. Ze is Albanese, maar haar moedertaal is Frans. Ze heeft een prachtig proza en haar manier van spreken is al heel boeiend. Ze zingt veel in het Albanees, Engels, Frans, maar ook in het Arabisch. En ze wilde in het Frans schrijven.

Zingen in het Frans is iets wat je niet zo vaak doet...

Barbara Wiernik : Ik zing graag in het Frans, maar het is altijd een enorme uitdaging, omdat Frans mijn moedertaal is. Ik heb muziek geleerd via jazz en ben echt begonnen met zingen in het Engels. Daardoor bestaat het idee dat als ik zing, dat dan in het Engels is. Toch heb ik een album gemaakt, “Soul of Butterflies”, waarvoor ik veel in het Frans heb geschreven. Ik heb ook in het Frans gezongen op het album “Piwiz” met Pirly Zurstrassen en Jacques Pirotton. En ik heb ook in het Frans gezongen met Wrap, Alain Pierre en Jean-Louis Rassinfosse. Maar het is waar, ik kom altijd weer terug bij het Engels, dat is mijn muzikale taal.

Is er een rode draad in de thema's die elke componist heeft geschreven? Heb je om bepaalde dingen gevraagd? Iets dat bij je past, dat je kunt zingen, dat bij je past?

Barbara Wiernik : Niets van dat alles. Ik denk dat ze me muziek hebben voorgesteld omdat ze op de een of andere manier aan mij dachten, op basis van wat ze van mij wisten. Ik heb met elk van hen een andere relatie. Ze hebben geschreven wat ze dachten dat bij mij zou passen. Er zijn ook twee nummers zonder tekst die mij zijn voorgesteld en ik vind het ook heerlijk om zonder tekst te zingen. Dat van Veronika Harcsa, “Give This Song A Title”, en het nummer van Diederik Wissels, “Shimmering Light”. Je kon je via deze melodieën uitdrukken zonder tekst toe te voegen, ze spreken voor zich.

© Didier Wagner

Hebben jullie veel samen gerepeteerd voor de opname?

Barbara Wiernik : Met David en Diederik had ik vooraf een beetje gerepeteerd, maar met de anderen gebeurde alles door simpelweg de muziek van tevoren op te sturen. Uiteraard had alles wat ik voor hen schreef te maken met hoe ik me onze ontmoeting had voorgesteld.

Is dat echt spontaan in de studio gebeurd?

Barbara Wiernik : Ja, iedereen had thuis gewerkt en dat kwam tijdens de ontmoeting tot uiting. De dag ervoor kwamen we bij elkaar, maar muzikaal gezien was het de dag in de studio waarop we elkaar echt leerden kennen en ons in het avontuur stortten.

Hebben deze stukken zich ook ontwikkeld in relatie tot interacties?

Barbara Wiernik : Het was toch erg strak geschreven, maar er was hoe dan ook ruimte voor improvisatie, dat was ook juist het leuke ervan. En tijdens de interpretatie merk je soms dat er woorden en noten moeten worden aangepast, omdat wat je in je hoofd had niet altijd overeenkomt met wat er in de studio gebeurt. Je moet dus openstaan voor alle wijzigingen, want het zijn momenten waarop je heel snel moet beslissen.

Was het een beetje een sprong in het diepe?

Barbara Wiernik : Laten we zeggen dat alles vooraf goed doordacht is, maar daarna, op het moment van de opname, als we er eenmaal zijn, weten we dat we er verschillende stukken uit moeten halen. Dat is de jazzervaring die een rol speelt. Alain, Vincent en ik zijn naar Boedapest gegaan om opnames te maken met Veronika, die zwanger was en niet kon vliegen, en om Gyémánt Bálint te ontmoeten. Het was een totale ontdekking, maar de ervaring in de BMC-studio's was werkelijk prachtig en we werden buitengewoon hartelijk ontvangen.

© Cassandre Sturbois

Op het openingsnummer van het album zingen jullie toch allemaal samen en a capella!

Barbara Wiernik : Dat is magie. De magie zit hem eigenlijk in het feit dat de muziek van dit nummer volledig door Alain Pierre is geschreven. Er kon niets worden gewijzigd, omdat elke stem apart werd opgenomen tijdens elke sessie. Pas tijdens de laatste sessie konden we het geheel horen. We begonnen met de stem van David tijdens de eerste sessie. Dat was fenomenaal, want hij had alleen de partituur en moest zich alle andere stemmen die later zouden komen voorstellen. Daarna gingen we naar Boedapest, waar Veronika haar stem toevoegde, en vervolgens deden we de sessie met Sofia Ribeiro in Brussel, waar ik mijn stem toevoegde en ten slotte Elina Duni de hare. “A Symphony of Souls” is, zoals de naam al aangeeft, heel symbolisch, want het is een stuk over samenkomst, eenheid, gemeenschappelijke adem en ontmoeting van zielen.

Het is prachtig werk. En wat een geweldige introductie voor dit album!

Barbara Wiernik : Bedankt, dat doet me deugd, want we hebben lang getwijfeld of we het album met dit nummer zouden openen of afsluiten.

Je hebt er goed aan gedaan om met dit nummer te beginnen, want het ademt, het helpt om het ‘concept’ neer te zetten en de identiteiten samen te brengen. Wat stijlen en persoonlijkheden betreft, vinden we soms een beetje klassiek, een beetje meer pop, soms een vleugje oriëntalisme terug. Zijn dat dingen die je gevraagd of toegevoegd hebt, of komt dat voort uit het schrijven en de voorstellen van de componisten?

Barbara Wiernik : Ik heb hen vooral gevraagd om zichzelf te zijn. Ik wilde niet dat ze zich anders zouden voordoen om bij mij in de gunst te komen. Ik wilde dit werk echt zelf doen, naar elk van hen toe gaan, zodat ze hun integriteit konden behouden. Voor “Thinking Back” liet David me heel hoog zingen. Ik moest echt uit mijn comfortzone komen, maar ik ben zo blij dat ik dat gedaan heb, want het past heel goed bij onze twee stemmen, die heel goed matchen.

Laten we even terugkomen op de behandelde thema's en op deze mogelijke rode draad, als die er al is...

Barbara Wiernik : Deze rode draad is misschien ondergronds. Zo zijn bijvoorbeeld het nummer van David en het nummer geschreven door Marie-Sophie Talbot, “Painting the Years”, beide een ode aan herinneringen en kleuren die we in ons leven kunnen brengen. Hoe kunnen we leven met het verleden, pijnlijk of gelukkig? De twee nummers zijn heel verschillend, maar het thema is hetzelfde.

“Femme qui court avec les loups” van Elina Duni gaat over de kracht van de vrouw. “The Garden Tree” gaat over de boom als symbool van wat door ons heen groeit, die hemel en aarde, herinnering en toekomst met elkaar verbindt. “Dance Beneath the Waves”, uitgebracht als single, is een nummer dat is opgenomen met Elina Duni, Alain Pierre, Nicolas Fiszman en Antoine Pierre. Deze compositie van Alain met mijn tekst gaat over innerlijke beweging, een verborgen diepgang, het verlangen om onder de oppervlakte levend te blijven, waar emoties anders stromen. Ook “Refuge Place” gaat over innerlijke vrede, over hoe we plekken kunnen vinden die ons geruststellen, hoe we in vrede kunnen leven met anderen in een vaak vijandige wereld.

© Cassandre Sturbois

Het hele album lijkt erg op jou, ook al zijn er veel gastartiesten en veel verschillende persoonlijkheden...

Barbara Wiernik : Het is een dialoog die vanzelf en op natuurlijke wijze tot stand is gekomen. Het is een zeer menselijke en intieme uitwisseling.

Ook wat de instrumentatie betreft, is het vrij genuanceerd en toch volledig coherent...

Barbara Wiernik : Dit zijn ideeën die ik altijd met Alain heb gedeeld om te weten hoe we bepaalde nummers konden aankleden. Moest er hier een cello bij, daar een percussie? Marie-Sophie Talbot speelt piano, maar ook percussie. Sigrid Vandenbogaerde kwam op natuurlijke wijze naar voren in twee nummers. Tijdens elke sessie hadden we telkens andere instrumenten, andere opstellingen, andere ritmes. Dat alles moest tot zijn recht komen zonder de algemene eenheid te verstoren.

Hoeveel tijd zat er tussen de eerste en de laatste opname?

Barbara Wiernik : We begonnen met de eerste opnames in maart 2024 met David en Diederik, en de laatste waren in september 2025 met Elina Duni.

Hoe ga je live al die emoties naar voren brengen, vaak zonder de gasten, neem ik aan?

Barbara Wiernik : Voor de concerten zullen Antoine Pierre, Nicolas Fiszman en Alain Pierre de ritmesectie vormen en Sarah Klenes zal het verschil maken. Ze levert fantastisch werk en ik bewonder haar enorm, want het is een enorme uitdaging. Ze heeft zoveel talent! Ze heeft alle rollen van de andere zangeressen van het album aangeleerd. Maar we moeten ook de persoonlijkheid van Sarah behouden en ik wil echt dat die te horen is en naar voren komt.

Eerste concerten in het vooruitzicht ?

Barbara Wiernik : Op 6 maart 2026 in l’An Vert, daarna op 10 april in Brussel in Jazz Station, de volgende dag in Dinlfoss in Rixensart en vervolgens spelen we op 22 mei in Jazz9 in Mazy en nogmaals op het Gaume Jazz Festival op 7 augustus... En hopelijk nog op veel andere plaatsen.

Ik wens je dat toe en hoop dat het album veel aandacht krijgt en dat de organisatoren het goede idee hebben om je uit te nodigen, want deze rijke muziek is toegankelijk voor een groot publiek...

Barbara Wiernik : Ik hoop het echt en ik denk echt dat dit project zijn publiek kan vinden. Muziek hoeft niet altijd ingewikkeld te zijn, integendeel, ook al is ze verfijnd. Het belangrijkste is dat ze raakt.

Wat mij betreft is dit geregeld...

Interview © Jacques Prouvost (vrije vertaling : Jos Demol)  -  foto’s © Cassandre Sturbois / Didier Wagner
In samenwerking met JazzMania

Igloo Records