Seminari International di Siena Jazz 2026

De 56e editie van het Seminari International di Siena Jazz, gaat officieel van start met een optreden van het Siena Jazz University Orchestra, onder de leiding van de goedlachse dirigent Roberto Spadoni. Voor de gelegenheid heeft hij een programma met composities van de op 31 juli, zestig jaar geleden overleden, pianist Bud Powell samengesteld.

Siena Jazz University Orchestra

Naast deze tijdgenoot van o.a. John Coltrane en Miles Davis staat het thema “krankzinnigheid” centraal. Het orkest, dat meer leden dan instrumenten telt, wordt vergezeld door saxofonist Pietro Tonolo en trompettist Alex Sipiagin. Het zijn niet alleen deze twee solisten die de waardering verdienen van het massaal toegestroomde publiek op het Piazza Provenzano. Het orkest geeft blijk van een goede kennis van de materie. Er is flink gestudeerd en gerepeteerd en dat geeft het nodige zelfvertrouwen.

Na lang aandringen volgt er nog een toegift waarin Spadoni eenieder in staat stelt met een korte solo in de schijnwerpers te staan. En dan is het voor de volgeboekte dirigent de hoogste tijd om door het nachtelijke Toscane naar Rome terug te rijden.

De twee dagen na het openingsconcert vinden er concerten plaats op een ander prachtig plein, de Piazza Jacopo Della Quercia, het plein voor de Duomo. Een divers programma met Siena Jazz Masters, de docenten die in de voorgeschotelde combinaties nog niet eerder met elkaar op het podium hebben gestaan.

Nguyên Lê, Mark Dresser, Jo Lawry & Zeno de Rossi

Zo horen we een kwartet, bestaande uit zangeres Jo Lawry, gitarist Nguyên Lê, bassist Mark Dresser en drummer Zeno de Rossi. De vier brengen een afwisselend programma met eigen nummers en een eigenzinnige, trage versie van de door Billie Holiday bekend geworden song “Good Morning Heartache”. De echo’s en magische gitaarlijnen van Nguyên klinken over het volle plein en zijn vanwege de hoogte van het plein in heel Siena te horen evenals de veelal woordloze zang van Lawry. De inmiddels 73-jarige Dresser geeft de snaren op zijn contrabas er flink van langs.

Silvia Bolognese

Ook een set later staat de contrabas, nu in handen van de festivaldirecteur Silvia Bolognese, flink in het middelpunt. Aan Bologneses zijde staan trompettist Alex Sipiagin en saxofonist Pietro Tonolo, deze keer vergezeld door gitarist Lage Lund en Gregory Hutchinson op drums. De vijf spelen een aan Ornette Coleman gewijd programma, met weergaloze nummers als “The Blessing” en “Congeniality”.

Lage Lund, Pietro Tonolo, Silvia Bolognese, Alex Sipiagin & Gregory Hutchinson

Bolognese en Hutchinson vormen de onvermoeibare motor van dit gelegenheidskwintet. Sipiagin, Tonolo hoeven uitsluitend aan te schuiven. Lage Lund slaat zijn beurt in eerste instantie graag over totdat hij met een klankrijke solo nummer drie uit de Coleman-trilogie, “Lonely Woman”, inleidt. Even voor middernacht klinken de laatste klanken uit de contrabas en gitaar.

Siena Jazz Masters

De Siena Jazz Masters die een dag later op het plein staan zijn de Italianen vibrafonist Pasquale Mirra, contrabassist Giovanni Maier en drummer Zeno de Rossi en de Cubaanse/Amerikaanse pianist Fabian Almazan.

De Rossi voelt zich in dit gezelschap merkbaar beter op zijn gemak en laat zich in de set, die bestaat uit eigen werk, veel horen. Mirra werpt zich op als bandleider van deze gelegenheidsformatie, opent en soleert regelmatig. Opvallend is zijn interactie met de alerte Almazan, die zijn sporen mede heeft verdiend als filmcomponist. Het is de taal van de muziek die deze twee verbindt.

Gerald Clayton, Hermon Mehari, Mark Dresser, Will Vinson, Kokayi & Gregory Hutchinson

Even daarna staan de vocalist/rapper Kokayi, trompettist Hermon Mehari, saxofonist Will Vinson, pianist Gerald Clayton, contrabassist Mark Dresser en drummer Gregory Hutchinson op het podium. Vinson krijgt alle ruimte om zijn op composities lijkende solo’s op te bouwen.

Het idee dat heel Siena het uitgevoerde kan meebeleven zal hem ongetwijfeld een extra zetje in de rug hebben gegeven. Naast Vinson is ook Clayton veel aan de beurt in deze set. Aan het einde van de sessie wordt bij het inzetten van een van zijn nummers gejuicht vanuit het publiek. Vermoedelijk gaat het om de Summerschool studenten van Clayton, die het nummer deze week intensief met de meester hebben geoefend. Kokayi luistert vooral mee. En als hij aan bod komt wordt zijn geëngageerde bijdrage met groot applaus onthaald.

Tijdens de combojazzworkshops krijgt de verslaggever een beeld van de verschillende stijlen van lesgeven. Zo werkt saxofonist Pietro Tonolo via een duidelijke volgorde, de compositie staat centraal, en fouten maken mag. De gitarist Nguyên Lê hecht niet zozeer aan de traditionele wijze van lesgeven, waarin de partituur centraal staat, maar hij geeft de studenten op gezette tijden aanwijzingen. Zijn stijl is niet geënt op bebop, maar meer op traditionele oosterse muziek. Daar hoort uiteraard een andere aanpak bij.

Will Vinson

Saxofonist Will Vinson hecht juist waarde aan een strakke regie. Luisteren is belangrijk en als een student aangeeft dat hij de uitleg van de docent niet heeft gehoord ontvangt hij een reprimande.

Pianist Fabian Almazan pakt het weer anders aan. Als hij start met het instuderen van een nieuw nummer laat hij de studenten ervaren hoe het is om onvoorbereid met het combo een complex stuk te spelen. In het daaropvolgende uur krijgen de studenten de gelegenheid om de compositie stukje bij beetje af te pellen en weer opnieuw op te bouwen.

En als bij Almazan de nadruk ligt op de complexiteit gaat bij de Engelse zangeres Jo Lawry -in een van haar workshops- de focus op de eenvoud. “Het blijkt dan ineens erg lastig te zijn om je te houden aan die ene noot die je maar steeds moet herhalen. De studenten zijn enorm begaafd en willen graag veel meer laten horen.” En dat stuk komt ook in haar workshops aan bod, maar je moet als allround musicus beiden beheersen. Eigenheid is belangrijk en je moet zelfstandig (zonder technische hulpmiddelen) kunnen transponeren.

Gregory Hutchinson

Voor Gregory Hutchinson is dat laatste niet per se noodzakelijk. Artificiële techniek hoort erbij en je kunt het beter omarmen, dan het afwijzen. Hij is ervan overtuigd dat de mens in de muziek nooit vervangen zal worden door kunstmatige intelligentie. Een geruststellende gedachte. Ook vindt hij het belangrijk dat er mensen plezier blijven hebben in wat ze doen. “Ik wil de tragedie uit het moment halen en de juiste positieve vibes naar voren halen.” Ook als de wereld vergaat moet je dat van de positieve kant bekijken, een inzicht dat hij heeft meegekregen van zijn moeder. Muziek is voor de drummer geen doel op zich. “Ik wil dichtbij je staan, dat vind ik het belangrijkste.” En dat inzicht had hij als jonge muzikant nog niet, maar nu op 56-jarige leeftijd weet hij dat connectie veel belangrijker is dan goed kunnen spelen. “Als je kijkt naar de wereld van nu: we zijn vergeten hoe we elkaar als mensen moeten benaderen. We moeten elkaar weer gaan terugvinden, anders komen er we er niet meer uit. De nieuwe generaties groeien op met haat. We moeten ze verder helpen. Ik lach iedere dag, want ik mag drummen en dat is een prachtige manier van bestaan. Muziek kan bijdragen aan een betere wereld. Muziek is er voor iedereen en het is alles wat we zelf zijn.”

En daarin spelen de jongere generaties een belangrijke rol. Zijn samenwerking met Ray Brown heeft hem daarin gesterkt. “Ray zei: “als je de jongere generatie niet weet te bereiken, is onze muziek ten dode opgeschreven.” Als je kijkt naar de huidige jazzfestivals. Hoeveel jazz is er nog te beluisteren? Kijk naar North Sea Jazz, Montreux…. daar is meer pop dan jazz want pop levert meer geld op. En dan kom ik weer terug op mijn jazzworkshops hier. De geschiedenis van onze muziek bestaat uit de standards, dus het is belangrijk dat je die kent. En als je zelf muziek gaat schrijven: laat het registreren, zodat je er geld mee kunt verdienen. We spelen in de slotavond composities van leerlingen. Zodra we deze muziek gaan uitvoeren kunnen ze er geld mee verdienen. En deze muziek is geschreven door studenten die hun geschiedenis goed hebben geleerd.”

Kokayi

En dat inzicht wordt even later ook gedeeld in een groepsgesprek met vier docenten: de vibrafonist Pasquale Mirra, drummer Zeno de Rossi, vocalist/ rapper Kokayi en contrabassist Giovanni Maier. Het gaat om communiceren en de wijze waarop je je tot elkaar verhoudt.

Kokayi stelt dat hij geen zanger is met een band, hij is de zanger in een band. Dat is een groot verschil. Een van de belangrijkste onderwerpen in de workshops is het luisteren. Als musici in een band niet kunnen luisteren maken ze geen connectie. Kokayi let bij binnenkomst van de workshops al op hoe studenten de groep benaderen. Als ze gaan zitten zonder contact te maken en meteen beginnen te spelen om te laten horen hoe begaafd ze zijn weet hij dat ze niet geschikt zijn voor een combo. Een goede band bestaat volgens de rapper uit mensen die continu met elkaar communiceren.

Daar kan Zeno De Rossi zich volledig in vinden. In zijn voorbereidingen leert hij de groep luisteren. En op mijn vraag hoe je weet dat je bereikt hebt dat leerlingen luisteren antwoordt Kokayi met grote stelligheid dat je dat uiteraard merkt in het ensemblespel. Kokayi: “Als Zeno en ik praten over wiskunde en jij praat over scheikunde, dan weten we dat je niet geluisterd hebt.”

Pasquale Mirra gebruikt graag de metafoor van het eten. Een goede pasta bevat verse ingrediënten die op de juiste manier aan het gerecht zijn toegevoegd. Als een maaltijd goed smaakt weet je dat er een goede chemie is. En hetzelfde geldt voor het combospel. (Het gehele groepsgesprek is binnenkort op jazz’halo te lezen).

Gerald Clayton

Pianist Gerald Clayton, die inmiddels al vier keer als docent heeft deelgenomen aan deze workshops, heeft ruim vijftien jaar ervaring met het doceren, o.a. als onderdeel van het Next Generation Festival. Het is elke keer weer een ontdekkingstocht hoe hij zijn ervaringen kan overdragen aan leerlingen. Dat heeft hij ook zo geleerd van zijn vader John Clayton en zijn generatie. “Je mag blij zijn dat je deze muziek mag dienen en onderdeel daarvan is het doorgeven van deze muziek aan volgende generaties. Je zorgt dat je op het juiste moment de juiste noten vindt. Daarnaast deel je de wijsheid, zoals je ouders hun wijsheid met jou hebben gedeeld. In deze setting heb ik een heel brede aanpak, ik praat over de muziek en dat kost voor mij geen voorbereiding, want dat doe ik al een tijdje. En als ik arriveer zijn er twee combo’s en daarmee moet je uiteindelijk 30 minuten muziek op het podium brengen. Ik kijk vooraf naar welk repertoire voor deze combo’s zou kunnen passen qua niveau. Dat kunnen nummers van mezelf zijn of repertoire waar ik zelf wat aan heb gehad en vervolgens laat ik de groep meebepalen. Het kan zijn dat we voor originals kiezen of werk van de studenten zelf, of een combinatie ervan. Ik heb geen vaste agenda in mijn hoofd, we bepalen met elkaar wat geschikt is voor de slotavond.”

Die slotavonden zijn in meerdere opzichten interessant. Voor het publiek: hier spelen mensen waar we nog niet eerder van gehoord hebben. En dit jaar zijn er twee podia waaronder een podium voor de Fonti di Ovile in de Contrada della Lupa, een feeërieke plek met een rijk verlicht middeleeuws waterbassin op de achtergrond. De leerlingen krijgen hier alle ruimte om met hun docenten en combo’s te spelen, te soleren en zichzelf te presenteren zoals ze zelf willen.

Voorafgaand aan de eerste slotavond staat er op dezelfde locatie een jamsessie gepland waarin de studenten alvast met elkaar kunnen warm lopen. Hier gaat het er nog wat losser aan toe dan tijdens de slotoptredens van de muziekensembles.

Pasquale Mirra laat een van zijn ensembles in optocht in het ritme van de sleebel via de toegangspoort de binnentuin binnenlopen tot aan het podium waar ze, nog steeds begeleid door de sleebellen aan hun set beginnen. De energieke vibrafonist en zijn ensemble weten tot aan het laatste nummer met ritme en cadans te boeien.

In andere ensembles worden er minder onconventionele middelen gebruikt om het publiek te boeien. Fabian Almazan laat enkele van zijn bandleden het woord doen. Will Vinson voert ook op het podium een strakke regie, met als enige doel om de composities (o.a. van zijn studenten) zo goed mogelijk over het voetlicht te brengen. Jo Lawry staat als zangeres vrij centraal in haar slotavond en probeert de studenten op gezette tijden een extra zetje in de rug te geven door duidelijke aanwijzingen te geven. Gregory Hutchinson zit met zijn ogen dicht achter de drumkit te genieten van de inspanningen die voor zijn neus worden verricht en hij reageert lachend op de missers die onvermijdelijk worden gemaakt. Nguyên Lê speelt in zijn combo’s mee als een van de bandleden, hij soleert als daar gelegenheid voor is en geeft eenieder dezelfde ruimte om te schijnen. Gerald Clayton stelt zichzelf vooral op de achtergrond en biedt, net als Nguyên Lê zijn studenten alle ruimte. Die ruimte wordt magistraal gevuld met origineel werk door de ritmesectie, de blazers, de vocaliste en de gitariste. Het ensemble heeft uiteindelijk gekozen voor een combinatie van origineel en eigen werk.

David Linx © Jeff Ludovicus

Op de laatste avond van de eerste week is -hoe toepasselijk op een zondag- in de Sint Augustinuskerk, vocalist David Linx te horen met pianist Matteo Maranzana, leden van het Chigiana Vocal Ensemble en twee studenten van de Siena Jazz Universiteit. Onder hen de getalenteerde zangeres Noemi Fiorucci (zelf ooit deelnemer aan de workshops) die zelfverzekerd aan Linx' zijde staat. Haar sopraanstem heeft een enorm bereik, klinkt zuiver en intens en als haar zang samensmelt met die van Linx en het koor staat de tijd even stil. Terwijl de bezoekers van dit concert luisteren naar de composities van o.a. John Taylor, Matteo Maranzana en James Baldwin maken de docenten van de eerste jazzworkshopweek plaats voor de docenten van de tweede week. Er is voor de studenten voorlopig nog veel te leren en ontdekken.

Tekst © Robin Arends - foto’s © met dank aan Associazione Siena Jazz