Pianist Richard ‘Dick’ Twardzik (1931-1955)

Te kort geleefd, te weinig beluisterd!

© Fresh Sound

Hoewel Richard Henryk ‘Dick’ Twardzik (1931-1955) tijdens zijn leven slechts een klein aantal officiële opnamen maakte, zijn er op cd verschillende (her)uitgaven verschenen waarin zijn spel hoorbaar blijft.

Voorbeelden zijn ‘Chet Baker - Quartet Vol. 1 (feat. Dick Twardzik)’ en de compilatie ‘Early Chet: Chet Baker in Germany 1955–1959’, waarin opnamen uit zijn Europese tour zijn verzameld met Twardzik aan de piano.

‘Indian Summer: The Complete 1955 Concerts in Holland’ (Nederlands Jazz Archief NJA 0701) is een waardevolle bron om hem te horen in Amsterdam en Scheveningen. Deze opnamen van september 1955 nodigen de luisteraar uit om Twardzik’s intense en originele pianospel zelf te ontdekken.

De Belgische optredens zijn historisch interessant omdat ze behoren tot de laatste Europese optredens van Dick Twardzik.

Mijn dag kan niet meer stuk als die begint met ‘Tommyhawk’ van het Chet Baker Quartet met pianist Dick Twardzik, bassist Jimmy Bond en drummer Peter Littman. Opname 17 september 1955. ‘Tommyhawk’ stond op 9 oktober op de speellijst in Keulen, ‘Chet Baker Quartet featuring Dick Twardzik’. Wellicht ook in Parijs op 11 oktober.

Weinig jazzfans kennen tenorsaxofonist Jay Migliori (1930-2001). Hij werkte in februari 1955 twee weken met Miles Davis en vanaf 1957 achttien maanden bij het orkest van Woody Herman. Hij was bij de US Air Force in Korea, kwam met Frank Zappa naar Europa in 1971 en speelde van 1972 tot 1984 bij Supersax. In mei 1954 maakt Migliori deel uit van het Jazz Workshop Quintet met vibrafonist Johnny Rae, pianist Ray Santisi, bassist Jack Carter, drummer Bob Atcheson en pianist Dick Twardzik. The Jazz Workshop was sinds juni 1953 een consortium jonge muzikanten gekoppeld aan gevestigde voortrekkers als Charlie Mariano, Herb Pomeroy, Jaki Byard. Op maandagavond werd gespeeld in een klein zaaltje. Wegens uitbreiding werd verhuisd naar The Stable, de Boston Police stalde daar haar paarden in de buurt. Twardzik kwam ook al eens langs.

Jay Migliori en Dick Twardzik zijn bij het Jazz Workshop Quintet (2-cd Fresh Sound 989), gekocht omwille van de pianist. De tien nummers zijn een verademing, lieflijk, speels, opgenomen in het Harvard WHRB radio studio in mei 1954. Met een wondermooie pianosolo van Twardzik op ‘Round Midnight’.

Dankzij jazzhistorici worden we wijzer over Richard Henryk Twardzik. De biograaf van Miles Davis, professor Jack Chambers publiceerde in 2008 ‘Bouncin’ with Bartok: The Incomplete Works of Richard Twardzik’. Het afwijkend privéleven en fratsen van jazzmuzikanten krijgt soms de bovenhand op hun muzikale talenten, toch lezen we geboeid wat de boulevard pers schrijft. De details over de laatste 36 dagen van Dick Twardzik zijn schrijnend.

Boeiend is het essay over Twardzik: ‘Journey To Bohemia’, van Leroy ‘Sam’ Parkins uit 1997. Hij stelt dat zijn familieleden zwijgzaam waren over ziekten of gebreken: Dick had in zijn jeugd artrose, op zijn elfde waren heel wat van zijn gewrichten geopereerd.

Pas na zijn dood kreeg Twardzik bekendheid, nu een cultfiguur die geen iconische platen achterliet zoals Bud Powell, Thelonious Monk of Bill Evans. Hij werd minder bekend omdat hij vooral als ‘sideman’ of begeleider werkte.

Zijn loopbaan duurde maar vijf jaar, van 1951 met baritonsaxofonist Serge Chaloff in Boston tot in oktober 1955 met Chet Baker in Parijs. Baker leerde in de Birdland een Franse vriendin kennen, Liliane Cukier (°1933), met een romance tot in 1956. Ze moest snel weg uit Amerika, haar visum verviel, later trouwde die Franse actrice met bassist Gilbert Rovère (1939-2007).

Op 5 september 1955 landde Baker met Trans World Airlines op het Parijse vliegveld Orly voor zijn eerste Europese toer, Twardzik en Peter Littman kwamen hem per boot achterna vanuit New York, met de Ile de France. Juilliard gediplomeerde Jimmy Bond reisde alleen ver weg van de junkies. Baker kwam voor vier maanden, het werden er zeven, de toer verliep chaotisch, met een rampzalige ommekeer. ‘Drugs took over the band’, aldus Jimmy Bond.

Op 21 oktober stierf Twardzik op zijn hotelkamer aan een overdosis. Drie dagen later heeft Littman ruzie met Baker en vertrekt naar Amerika. In november verlaat ook Bond het kwartet. Voor de rest van 1955 en 1956 behelpt Chet zich met Europese jazzmuzikanten: onder meer met Belgische pianist Francy Boland (Namen, 1929-2005), tenorsaxofonist Bobby Jaspar (Luik, 1926-1963) en bassist Benoît Quersin (Brussel, 1927-1992), alle drie Franstalige Belgen en thuis in Parijse jazzkringen. Met Baker duiken ze een enkele keer de studio’s van Eddie en Nicole Barclay in.


Richard ‘Dick’ Twardzik werd geboren op 30 april 1931, in Danvers, Massachusetts, 30 km van Boston. Hij overleed in Parijs op 21 oktober 1955.

Moeder Mary Claire Grant is artieste en illustrator van boeken. Zijn Poolse vader Henryk Francis Twardzik is kunstschilder en glaskunstenaar. Een glasobject is/was te zien in het Nationaal Museum in Krakau. Het gezin kweekt Duitse herdershonden, leeft welstellend en groot in een gerestaureerd herenhuis in Danversport, MA. Dick is hun enig kind.

Hij speelde op zijn negende al wat serieus piano. Dick studeerde zeven jaar klassieke muziek bij de mama van Serge, mevrouw Margaret Chaloff. Die gaf ook les aan George Shearing, Keith Jarrett, Herbie Hancock. Aan de Longy School of Music in Cambridge en de New England Conservatory of Music wordt Dick muziekwijzer. Bij Louise Pappoutsakis van het Boston Symphony orkest leert hij harp, Twardzik kon de enige bebop-harpist worden. Professoren maken hem wegwijs in het werk van Arnold Schönberg en Alban Berg. Hij wordt aangespoord te luisteren naar klassieke pianisten: de Chileen Claudio Arrau, de Duitser Walter Gieseking, de Oekraïener Vladimir Horowitz.

Op zijn veertiende speelt hij mee met grote jazzmensen. Hij leert de muziek van pianisten als Art Tatum en Bud Powell kennen. In Boston werkt Twardzik bij Herb Pomeroy (1930-2007), Serge Chaloff (1923-1957), Charlie Mariano (1923-2009). Hij speelt in de orkesten van Charlie Barnet (1913-1991) en Tommy Reynolds (1917-1986).

In 1948, op zijn zeventiende gaat hij mee jammen in de Melody Lounge in Lynn, de Heroin Capital of the North Shore. Serge Chaloff speelde een tijd bij Woody Herman (1913-1987) en kwam in 1949 als een ster naar Boston. Chaloff ontmoet eind 1950 Twardzik in het Red Fox Café in Lynn, MA.

Bert Vuijsje in De Volkskrant van 1 augustus 1989, schrijft over Serge Chaloff: “volgens verhalen één van de onaangenaamste en arrogantste musici uit de jazzgeschiedenis.”

Zomer 1951 hebben Chaloff en Twardzik een seizoen contract in een strandclub aan Cape Cod. In december 1951 is Twardzik de pianist op ‘New Sounds from Boston’ van saxofonist Charlie Mariano’s Prestige-sessies. Ook in 1951 was Twardzik pianist bij trompettist Herb Pomeroy in Izzy Ort’s Bar & Grille in Boston. ‘Knife in the pocket’ was de bijnaam van Izzy Ort (1893-1975).

Hierna toert Dick tot begin 1952 naar Detroit, Chicago, East St.Louis. In maart 1952 speelt Twardzik in de Hi-Hat, ook een vindplaats van ‘stuff’. Charlie Parker komt op bezoek. In december nodigt Parker Dick uit voor een gig in de Hi-Hat, met Joe Gordon, Charles Mingus en Roy Haynes.

Een superb heroïne trio met naam: Chaloff, Parker, Twardzik ! ‘The drug scene in Boston was hot’ vertelt Crystal Joy, Twardziks zwarte vriendin uit Montreal (zangeres en pianiste met een plaat op Fresh Sound V119). Zij deed er alles aan om vriend Dick clean te houden. Tevergeefs.

Twardzik toerde van december 1953 tot april 1954 met Lionel Hampton tijdens de ‘Triumphant Tour of Dixie’, 30 steden in 39 dagen, aldus Gordon Jack in de Jazz Profiles van Steven Cerra.

In april 1954 is Dick terug in Boston. In september 1954 worden ‘The Fable of Mabel’-opnamen met octet van leader Serge Chaloff ingespeeld, de ‘Mabel’ is een compositie van Twardzik. Eind 1954 gaat Chaloff afkicken in Bridgewater State Hospital, in februari 1955 stopt hij zijn ontwenningskuur.

Die Mabel-plaat werd toen door Metronome afgebroken: gebrekkige technische opname, niet-gestemde piano, drummer als een copy-cat van Max Roach, maar ‘the only guy who makes it throughout is Dick Twardzik !.

Een maand na de Mabel-sessie is Chaloff’s trio met Twardzik en Peter Littman geboekt in de Storyville, van clubeigenaar George Wein, als opener voor Chet Baker. Feitelijk was dat trio nu ‘Boston’s all junkie band’ !

Pianist Russ Freeman zag de kwaliteiten van Twardzik en regelde met Richard Bock van Pacific Jazz Records in oktober 1954 een opnamesessie, de ‘Trio’ elpee, een helft Twardzik, andere helft Russ Freeman, Dick heeft nooit de release gezien van zijn Pacific-debuut.


Twardzik vroeg hulp omwille van zijn verslaving. Op een koude nacht in december 1954 ziet hij een politieman: ‘Officer – I’m an addict and need to quit. Can you help me ?’. Twardzik komt voor zes maanden naar de Massachusetts detox unit in Bridgewater. Hij krijgt vertrouwen in een priester en gaat naar de kerk. Hij verlaat opgetogen de instelling.

Intussen was Littman de drummer bij Chet Baker, met een optreden in Carnegie Hall in New York. Junkie Littman, man met één long en rokend als een brandweerman, was al in ‘rehab’ geweest in het Health Service Hospital in Kentucky. Saxofonist Sonny Rollins en trompettist Red Rodney waren daar ook geen onbekenden.

Op 16 juli 1955 trad het Chet Baker Quartet met Russ Freeman, bassist Bob Carter en Peter Littman op tijdens het Newport Jazz Festival in Newport, Rhode Island. Twardzik speelt in trio met drummer Peter Littman, beiden zijn goede vrienden. In de herfst 1955 zijn ze meegevraagd door Chet Baker voor een Europa-tournee, Russ Freeman had in augustus het kwartet verlaten. Baker was dolblij dat Dick meekwam, ‘maybe Chet loved him in a way we don’t even know about’. De toer werd geboekt door Joe Glaser (1896-1969) en lokale agenten: Nederland (Lou van Rees, 1916-1993), Engeland (Jeff Kruger, 1931-2014), Denemarken, Duitsland (Gigi Campi, 1928-2010), Italië, IJsland, en deels voor Amerikaanse troepen.

Hier te lande was Baker bekend door zijn platen met Mulligan.

Familie en vrienden van Twardzik zagen hem niet graag vertrekken met Baker. Zijn druggebruik en dat van Littman was bekend. Pas terug uit Bridgewater, enige dagen voor het vertrek naar Baker is Twardzik uitgenodigd voor een etentje bij vrienden: “Dicky, why are you doing this, going off with all those junkies ?” – “To prove that I can do it !” - “But he couldn’t do it”.

Het Chet Baker Quartet zou op 21 oktober een plaat opnemen in Parijs. Baker, Bond, Littman zitten klaar in de Pathé-Magellan Studios, Twardzik liet op zich wachten, Littman zocht hem in het Hôtel de la Madeleine, nu Hôtel La Sanguine, i6 Rue de Surène. Hij kwam terug met de melding dat Dick dood was, ‘he was bright blue, the thing was still in his arm’, overdosis.

Een andere bron vermeldt dat de Zweedse saxofonist-methadongebruiker Lars Gullin (1928-1976) de pianist dood aantrof. Gullin was als gast uitgenodigd voor die geplande platensessie.

Chet Baker-kenner Jeroen de Valk biedt hulp met een platenhoestekst: Jeff Kruger, pionier van de Britse muziekindustrie, stichter van de Flamingo Club in Soho, eigenaar van het Ember-platenlabel, beweert dat hij Dick dood vond in zijn bed, hij zorgde ervoor dat de Amerikaanse muzikanten buiten Parijs werden gebracht voordat de politie ingelicht werd. Kruger boekte Chet Baker twee dagen na Dicks dood in de Londense Royal Albert Hall, hij neemt Fransman Raymond Fol (1928-1979) mee als pianist. Kruger was de manager van drummer Tony Crombie, dat verklaart de Amsterdamse aanwezigheid van zijn All Stars op 17 september 1955.

Er circuleren verscheidene versies over de dood van Twardzik: Littman, Baker, ieder zijn verklaring om zich goed te praten, geen gezichtsverlies lijden primeerde bij Baker. Zegt Jimmy Bond: “I’m sure Twardzik had a death wish”.

Chaloff stelde Littman verantwoordelijk voor de dood van Twardzik. De ouders van Dick verwensten Baker die hun zoon zou hebben vermoord. En vriendin Crystal Joy werd pas een week later ingelicht.

Dick Twardzik speelde op donderdag 20 oktober zijn laatste concert in club Le Tabou, met Benoît Quersin en Eddie de Haas, in plaats van Jimmy Bond. Bond wilde fris zijn voor de opnamen van vrijdag. Le Tabou aan Rue Christine was sinds 1947 een oord voor nachtraven, zazous, existentialisten, Sartre, Camus, Cocteau. Boris Vian speelde er jazz en ook Lester Young, Clifford Brown, Jimmy Gourley, Bobby Jaspar, René Thomas kwamen er langs.

Twardzik werd in Parijs gecremeerd en ter begraving overgebracht naar het Walnut Hill Cemetery, West Newbury, Essex County, Ma. Zijn vader Henryk (1900-1992) en moeder Mary Claire (1906-1979) rusten naast hun mysterieuze zoon.

Op zijn grafsteen: “Sing unto him a new song, play skilfully with a loud noise” (Psalm XXXIII).

Twardzik was in Le Havre gearriveerd met de passagiersboot Ile de France op 13 september 1955, met de ritmesectie van Chet Baker (1929-1988): bassist Jimmy Bond (1933-2012) verving Bob Carter, drummer was Peter Littman (1935-1984) en Dick verving de aangekondigde Russ Freeman. Alleen Jimmy Bond zat niet aan de drugs tijdens die Eurotoer. Bij aankomst in Parijs werd een jamsession gespeeld in de Caméléon, Rue St.André-des-Arts, 57, in Quartier Latin.

Eventjes de leeftijden op een rij: Chet 25, Dick 24, Jimmy 22, Peter 20. Kunnen onze jonge jazzmusici die concertopener ‘Tommyhawk’ van Johnny Mandel met zulke drive vertolken ? Een mooie verplichte opdracht voor een jazzconcours.

De tournee begon in Amsterdam, Concertgebouw op zaterdagavond 17 september 1955, met support act ‘Tony Crombie All Stars’. Over Baker schreef Michiel De Ruyter: “Van de begeleidende musici waren Bond en Littman de grote figuren. Twirdzik (sic) was een vreemde mengeling van veel Brubeck, een weinig Basie en nog een handvol anderen ...” (Het Parool, 19 september 1955).

Als ik naar de plaat ‘Indian Summer’ luister hoor ik bij Twardzik fragmenten Red Garland (1923-1984), soms Erroll Garner (1921-1977).

In Nederland was Chet Baker een organisatie van Lou van Rees, die had op 29 oktober Louis Armstrong geboekt.

Op 22 september 1955 opende in Parijs het muzikaal winterseizoen in Salle Pleyel, met Bobby Jaspar, René Thomas, Benoît Quersin, Martial Solal, sommigen niet drugsvrij. Aanvullend het Chet Baker Quartet.

Op zondag 2 oktober 1955 speelt Baker twee keer in België: om 15 uur in het Paleis voor Schone Kunsten te Brussel, om 20.30 uur voor de Cercle Artistique te Antwerpen, telkens organisatie Hot Club de Belgique. Op dezelfde affiche: het Tony Vos Quartet: altsaxofonist Tony Vos, pianist Henk Vos, bassist Borge Ring, drummer Fred Gilhuys.

Bert Vuijsje schreef een bijdrage over fotograaf Ed van der Elsken (1925-1990), die maakte jazzfoto’s voor Het Parool, hij fotografeerde tijdens het Chet Baker Concert van 17 september 1955, met zeldzame foto’s van Twardzik, onder meer één voor De Volkskrant van 5 juli 1991.

Op 4 oktober was er nog een concert in Salle Pleyel, op 8 oktober nog eentje in Brussel.

*In die jaren verbleef baritonsaxofonist Henk van Es (1931-1995) in Parijs, die zou gespeeld hebben met Bud Powell, en ook met Dick Twardzik in het Dharma Quintet.

*Op ‘My Desire’ van Bob Nieske’s Wolf Soup staat een compositie ‘Dick Twardzik’, producer van die plaat is Gunther Schuller, 1993, GM Recordings 3020.

*Pianist Frank Van Bommel (°1962) met Tobias Delius (°1964), Arjen Gorter (°1948), Martin Van Duynhoven (°1942) speelt vijf stukken van Twardzik op ‘A Crutch for the Crab’, 23-24 maart 1999, BV Haast 9912, de ‘Crutch’ is een compositie van Twardzik

*Chet Baker – Herinneringen aan een lyrisch trompettist, Jeroen de Valk, 1989, 178 pagina’s

*Chet Baker – His life and music, Jeroen de Valk, 2017, 318 pagina’s

*Boston lanceerde tientallen jazzmusici – The Boston Jazz Chronicles, 1937-1962, Richard Vacca, 335 pagina’s

*Deep In A Dream: The Long Night of Chet Baker, James Gavin, 2011, 430 pagina’s



DISCOGRAFISCHE NOTITIES – DICK TWARDZIK

*12 april 1951, Charlie Parker, Charles Mingus, Max Roach plus enige onbekenden, ‘I Remember April’, Broadcast ‘Christy’s’ in Boston, op een tiental platen

*december 1951, Charlie Mariano Boston All Stars, ‘The New Sounds from Boston’ (één nummer op Prestige PRLP 130, OJC 1745)

*lente 1952, Serge Chaloff Quintet, WOKO Studio, Hotel Wellington, in Albany, New York

*8-14 december 1952, Charlie Parker, ‘The Happy Bird’, een pickup band met Joe Gordon, Parker, Bill Wellington, Twardzik, Charlie Mingus, Roy Haynes, in de Hi-Hat Boston

*14 december 1952, Charlie Parker, ‘Boston 1952’, Hi Hat, Boston, met Joe Gordon, Parker,  Twardzik, Charlie Mingus, Roy Haynes (The Symphony Sid Show, WCOP) (Uptown 27.42)

*27 januari 1953, Charlie Mariano, ‘Boston All Stars’, met Herb Pomeroy, Charlie Mariano, in Boston (zes nummers op Prestige PRLP 153, OJC 1745)

*1 februari 1953, Allen Eager with Dick Twardzik Trio, ‘In The Land Of Oo-Bla-Dee’, met aan de micro Symphony Sid Thorin, vijf nummers, WBMS broadcast Hi-Hat, Boston (Uptown 27.49)

*11 oktober 1953, Sam Margolis Quintet, met trompettist Dick Wetmore, tenorsaxofonist Sam Margolis, radio broadcast, Melody Lounge, Lynn, MA

*mei 1954, zie het commentaar uit de inleiding van deze bijdrage

*juni & oktober 1954, Dick Twardzik, ‘1954 Improvisations’, met Peter Littman, twaalf nummers (New Artists NA1006)

*3 september 1954, Serge Chaloff All Stars, ‘The Fabel Of Mabel’, met Pomeroy, Mariano, Storyville Studio, Boston (Black Lion 760923, 1201 Music 9003, Trio Japan 3117)

*27 oktober 1954, Dick Twardzik, ‘Trio’, bassist Carson Smith, Peter Littman, ook uitgegeven als ‘The Last Set’, een helft Twardzik, een helft Russ Freeman, trio-opnamen in Van Gelder Studio, Hackensack (origineel World Pacific 1212, Lone Hill Jazz 10120, uitgebracht in 1956 met vier sterren in Down Beat)

*17 september 1955, Chet Baker, ‘Indian Summer’, Jimmy Bond, Peter Littman, Lost Holland Concert, Concertgebouw Amsterdam (LonehillJazz 10334, Nederlands Jazz Archief 0701)

*18 september 1955, Chet Baker, op zondag in Kurhaus Scheveningen, idem 17 september

*21 september 1955, Chet Baker Quartet, ’Jazztime in Mainz’, met Twardzik, Bond, Littman, in Kurfürstliches Schloss (Lonehill 10334 zijn september-opnamen uit Nederland plus twee nummers uit Mainz, met op een nummer trompettist Rolf Schneebiegl, ook op Philology 42-2, Rare Live Recordings RLR 88621)

*24 september 1955, Chet Baker, in Zürich, radio-opname ‘Happy Little Sunbeam’ en ‘Moonlight in Vermont’, is het Zwitsers trio Elsie Bianchi, Siro Bianchi en René Kneflis, met gast Chet Baker (RLR 88621, misschien bestaan meer Zürich-opnamen van het voltallig Chet Baker Quartet)

*4 oktober 1955, Salle Pleyel, volgens Jack Chambers is het concert opgenomen

*8 oktober 1955, volgens Jack Chambers heeft de Belgische Radio zijn concert opgenomen

*9 oktober 1955, Chet Baker Quartet featuring Dick Twardzik, ‘Köln Concert’, Live At The Börsensaal, Gigi Campi announcer, plus Hans Koller altsax, Willi Sanner tenorsax op twee nummers

*11 & 14 oktober 1955, de Barclay-opnamen, Chet Baker-Dick Twardzik Quartet, Bond, Littman, (acht composities Bob Zieff, plus ‘The Girl from Greenland’, compositie van Twardzik, Pathé-Magellan Studio, Parijs, Jazz Images 38012, Universal 88520, LonehillJazz 10161, zijn laatste studio-opnamen – uitgegeven door Fresh Sound ‘Chet Baker In Paris’, ook ‘The Music of Bob Zieff’, 2cd-Fresh Sound 905)

*15 oktober 1955, Lars Gullin and the Chet Baker Quartet (baritonsaxofonist Lars Gullin, vier nummers met op ‘I’ll Remember April’ zangeres Catarina Valente, Villa Berg, Live Recording Stuttgart, LonehillJazz 10161, Dragon 224)

++25 oktober 1955, “In Memory of Dick”, Chet Baker, Benny Vasseur, Jean Aldegon, René Urtreger, Jimmy Bond, Nils-Bertil Dahlander, een compositie van Bobby Jaspar

++27 december 1955, “Memory of Dick”, Bobby Jaspar All Stars Band, Bobby Jaspar, René Urtreger, Benoît Quersin, Jean-Louis Viale (Barclay 84023)

++20 december 1958, Jymie Merritt Trio, Doxology (=Memory of Dick), Bobby Jaspar, vibrafonist Sadi toegevoegd, Jymie Merritt, Kenny Clarke (Barclay 84063)

++17-18 mei 1999, Enrico Rava en Paolo Fresu, ‘Shades of Chet’, een eerbetoon aan Chet, met Stefano Bollani, Enzo Pietropaoli en Roberto Gatto, in Rome, Studio Diapason

© Erik Carrette, 02/2026 - (erik.carrette@skynet.be)